Praca w porze nocnej a obowiązki pracodawcy

Specyfika wielu firm skłania pracodawców do wyznaczania swoim pracownikom pracy w godzinach nocnych. Wykonywanie obowiązków w takich porach to dodatkowe wynagrodzenie, wiąże się jednak z niedogodnościami – zmęczeniem, niską jakością snu w dzień itd. Aby przynajmniej częściowo zrekompensować ten dyskomfort, Kodeks pracy nakłada szczególne obowiązki na firmy zatrudniające w nocy.
  • Praca w godzinach nocnych została uregulowana w Kodeksie pracy.
  • Nie każdy pracownik może pracować w nocy, zakaz obejmuje m.in. kobiety w ciąży, młodocianych, niepełnosprawnych i rodziców dzieci do lat 8.
  • Za pracę w nocy przysługuje dodatkowe wynagrodzenie – wyższa stawka godzinowa lub ryczałt.
  • Niektóre osoby zostały objęte szczególną ochroną oraz limitem godzin nocnych.

Pora nocna w Kodeksie pracy

Godziny nocne w pracy to według przepisów czas pomiędzy 21.00 a 7.00. Przy czym pracodawca sam ustala konkretny zakres pory nocnej. Nie może ona trwać krócej niż 8 godzin. Oznacza to, że w danej firmie nocne godziny pracy to np. 22.00-6.00. W innej: 23.00-7.00 itd. Co ważne, dla każdego pracownika godziny te mogą być inne. Wszystko ​​zależy od zakresu jego obowiązków.

Od firm zatrudniających w godzinach nocnych Kodeks pracy wymaga ustalenia pory nocnej na piśmie. Zapis taki może znaleźć się w umowie o pracę, regulaminie pracy, układzie zbiorowym pracy lub obwieszczeniu.

Ważne! Jeśli pracodawca w żaden sposób nie określi godzin nocnych w pracy, obowiązywać będzie 10-godzinna pora ustawowa. Oznacza to, że pora nocna w takiej firmie trwa od 21.00 do 7.00 i za te godziny przysługuje dodatek za pracę w porze nocnej.

Poszukujesz pracownika, którego kompetencje trafią w potrzeby i oczekiwania Twojej firmy? Na https://dlafirm.pracuj.pl/ dodasz ogłoszenie w jednym z największych portali w Polsce.

Praca w porze nocnej nie dla każdego

Pracownik, który każdej doby pracuje w godzinach nocnych przez minimum 3 godziny według swojego rozkładu czasu pracy, uznawany jest za pracującego w nocy. Inny przelicznik to co najmniej ¼ czasu pracy w okresie rozliczeniowym.

Ale uwaga! Pora nocna wg Kodeksu pracy nie jest dla każdego. Pracodawca nie może wyznaczyć nocnych godzin pracy następującym pracownikom:

1. Kobietom w ciąży

Zakaz zatrudniania w porze nocnej obowiązuje od dnia przedłożenia pracodawcy zaświadczenia o ciąży. Firma musi zapewnić kobiecie w ciąży zmianę rozkładu czasu pracy tak, by nie musiała wykonywać jej w porze nocnej. Jeśli taka zmiana okaże się niemożliwa lub niecelowa, konieczne będzie przeniesienie pracownicy na inne stanowisko.

2. Pracownikom młodocianym

Kodeks pracy ściśle reguluje kwestię zatrudniania pracowników młodocianych, czyli osób w wieku 15-18 lat. Dla nich pora nocna wg Kodeksu pracy to zawsze od 22.00 do 6.00. W szczególnych przypadkach, gdy firma może zatrudnić osobę poniżej 15. roku życia, pora nocna to sztywny 10-godzinny okres od 20.00 do 6.00.

3. Rodzicom i opiekunom dzieci do lat 8

Zasada wprowadzona przez ​dyrektywę work-life balance zabrania zatrudniania w godzinach nocnych opiekunów dzieci do lat 8, chyba, że dobrowolnie wyrażą na to zgodę.

4. Osobom niepełnosprawnym

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych w godzinach nocnych jest możliwe po spełnieniu warunków określonych w przepisach. Osoba niepełnosprawna może pracować w godzinach nocnych, jeśli lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne wyrazi na to zgodę. W przypadku braku takiego lekarza, decyzję tę może podjąć lekarz sprawujący opiekę nad pracownikiem.

Wynagrodzenie za pracę w nocy

​​​Pracownikom nocnym przysługuje dodatek za godziny nocne. Wynosi on 20% stawki godzinowej obliczonej według minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Stawka za godziny nocne może też zostać zastąpiona ryczałtem, jednak dotyczy to wyłącznie pracowników wykonujących pracę w godzinach nocnych poza zakładem pracy. Jak liczymy wynagrodzenie za pracę w nocy w takim wypadku? Pod uwagę trzeba wziąć wysokość przewidywanego czasu pracy w nocy. Godzin nocnych pracownika objętego ryczałtem nie trzeba ewidencjonować.

Pracownicy nocni pod ochroną Kodeksu pracy

Przepisy wyznaczają limit godzin nocnych dla pracownika wykonującego prace szczególnie niebezpieczne, obciążające fizycznie lub umysłowo. Wynosi on 8 godzin. Pracodawca określa wykaz takich prac w firmie. Jeśli działają w niej zakładowe organizacje związkowe, musi się z nimi w tym zakresie porozumieć. Jeśli w firmie nie ma organizacji związkowych – z przedstawicielami pracowników wybranymi w sposób przyjęty przez pracodawcę.

Dodatkowo pracodawca ustalający wykaz takich prac powinien zasięgnąć opinii lekarza sprawującego opiekę nad pracownikami. Konieczne jest przy tym uwzględnienie zasad bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników.

Ochrona pracujących w godzinach nocnych nie dotyczy:

  • Pracowników, którzy w imieniu pracodawcy zarządzają firmą;
  • Prowadzących akcje ratownicze w celu ochrony życia, zdrowia ludzkiego, mienia lub środowiska bądź usunięcia awarii.

Obowiązek zawiadomienia Inspektora pracy

Pracujący w godzinach nocnych ma prawo złożyć wniosek o poinformowanie Inspektora pracy o zatrudnianiu pracowników nocnych. Składa go do pracodawcy.

​​Złamanie przepisów dotyczących pracy w godzinach nocnych wiąże się z konsekwencjami. Pracodawca, który nie przestrzega reguł określonych w Kodeksie pracy dla godzin nocnych, naraża się na sankcje finansowe. Grzywna za wykroczenie związane z naruszeniem uprawnień pracowniczych wynosi od 1.000 zł do 30.000 zł.

Dbanie o pracowników nocnych obowiązkiem pracodawcy

Wyższa stawka za godziny nocne, zakaz pracy nocnej dla niektórych grup pracowników, limit godzin przepracowanych w porze nocnej – wszystko to służy ochronie pracowników nocnych. Przepisy Kodeksu pracy dotyczące godzin nocnych mają poniekąd zrekompensować uciążliwości. A te niewątpliwie odczuwają osoby, które wykonują swoje obowiązki w porze dla człowieka nienaturalnej. Przestrzeganie przepisów to bezwzględny wymóg dla pracodawcy. Dla pracownika natomiast – dodatkowe korzyści, m.in. finansowe.

Jak pracownicy mogą na co dzień łagodzić skutki pracy w nocy – od higieny snu po posiłki i nawadnianie – podpowiada poradnik dla pracowników: 6 pomysłów na regenerację po nocnej zmianie.

Jeśli szukasz praktycznych wskazówek, zajrzyj do Kadromierza: praca w godzinach nocnych co należy o niej wiedzieć.

Podsumowanie

Praca nocna wiąże się z niedogodnościami, dlatego Kodeks pracy szczególnie chroni osoby, które ją wykonują. Pracodawca sam określa zakres pory nocnej – nie może on jednak obejmować okresu krótszego niż 8 godzin. Za pracę w takich godzinach przysługuje pracownikowi dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 20% stawki godzinowej. Pracy nocnej nie można zlecić kobietom w ciąży, pracownikom młodocianym, niepełnosprawnym oraz rodzicom dzieci do lat 8. Od firm zatrudniających w porze nocnej Kodeks pracy wymaga określenia jej godzin na piśmie, np. w umowie o pracę.

PARTNER ARTYKUŁU

Artykuł został przygotowany we współpracy z radcą prawnym Elżbietą Smirnow z Kancelarii Prawa Pracy Wojewódka i Wspólnicy.

Wojewódka i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Treść artykułu została zamieszczona jedynie w celach informacyjnych i nie stanowi ani nie może zastąpić profesjonalnej porady prawnej. Wszystkie artykuły są aktualne jedynie w dniu ich opracowania. Należy zauważyć, że tego typu informacje szybko mogą stać się nieaktualne. Nie należy podejmować jakichkolwiek działań na podstawie informacji umieszczonych na niniejszej stronie bez uprzedniego zasięgnięcia porady prawnej.

AUTOR ARTYKUŁU
Zespół Pracuj.pl dla Firm
OPUBLIKOWANO
1 września 2023
KATEGORIE
Zatrudnienie
PODKATEGORIE
Obowiązki pracodawcy
UDOSTĘPNIJ
Szukasz pracownika?
Sprawdź ofertę dla firm na Pracuj.pl!
Sprawdź

 

Więcej z tej kategorii

Masz pytania?

Jesteśmy do Twojej dyspozycji na każdym etapie publikacji. Pracujemy od poniedziałku do piątku w godzinach: 9:00-17:00.