Brak pracy i okres wypowiedzenia… Czy pracodawca może wysłać na przymusowy urlop?

Walczysz z przestojem, firmie brakuje zleceń, a pracownicy wyraźnie nudzą się na swoich stanowiskach? Wielu właścicieli firm najchętniej wysyła wtedy na przymusowy urlop. Jednak czy takie działanie jest zgodnie z przepisami Kodeksu pracy? Sprawdź, czy pracodawca może sam dysponować urlopem pracownika.
  • Wysłanie pracowników na urlop może wydawać się dobrym sposobem na wyjście z kryzysu lub przetrwanie przestoju.
  • Kodeks pracy określa tylko dwie sytuacje, w których pracodawca może wysłać pracownika na przymusowy urlop – żadną z nich nie jest przestój w pracy.
  • Choć to pracodawca wyraża zgodę na urlop, terminy ustala pracownik. Firma, która zmusza do urlopów, naraża się na grzywnę.

Wypoczynek – prawo każdego pracownika

Urlop wypoczynkowy to czas, w którym pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę może zregenerować siły, odetchnąć od zawodowych obowiązków, zrealizować osobiste plany i oderwać myśli od pracy. To jedno z podstawowych praw pracowniczych. Bez niego trudno byłoby zachować work-life balance, czyli równowagę pomiędzy życiem zawodowym a osobistym. Urlop wypoczynkowy pomógł już niejednej osobie ochronić się przed wypaleniem zawodowym i odzyskać motywację do pracy.

Zgodnie z Kodeksem pracy, każdy pracownik musi w ciągu roku przebywać na nieprzerwanym 14-dniowym urlopie wypoczynkowym.

Prawa tego nie można się zrzec. Pewnym problemem może się jednak okazać ustalenie terminu, który odpowiadałby zarówno pracownikowi, jak i pracodawcy. Firma musi bowiem zapewnić sobie płynne i sprawne funkcjonowanie, które może zostać zaburzone, gdy zbyt wiele osób weźmie urlop w tym samym czasie.

Kto decyduje o terminie urlopu?

Termin swojego urlopu wybiera pracownik. Jednak pracodawca musi wyrazić na niego zgodę. Jeśli tego nie zrobi, pójście danej osoby na niezatwierdzony urlop będzie traktowane jak nieuzasadniona nieobecność w pracy. A ta może skutkować nawet zwolnieniem pracownika.

W firmach, w których działają zakładowe organizacje związkowe, wykonuje się plany urlopów. W mniejszych podmiotach lub takich, w których zakładowe organizacje związkowe wyraziły zgodę na nietworzenie planu urlopów, zgody na urlopy udzielane są w porozumieniu z pracownikami.

Zazwyczaj takie plany czynione są z dużym wyprzedzeniem. Pracodawca uwzględnia wnioski składane przez pracowników. Jeśli okaże się, że w danym terminie zbyt duża liczba osób zaplanowała urlop, może zaproponować inny termin pracownikowi, który wystąpił z wnioskiem jako ostatni. Należy bowiem pamiętać, że to na właścicielu firmy spoczywa obowiązek zapewnienia jej normalnego funkcjonowania. Pracodawca nie jest związany wnioskami urlopowymi. Nie musi też uzasadniać swojej odmowy.

Znajdź doświadczonego pracownika – dodaj ogłoszenie na Pracuj.pl dla Firm i dotrzyj do setek potencjalnych kandydatów!

Przymusowy urlop z powodu braku pracy

Jak widać, pracodawca ma decydujący głos w ustalaniu harmonogramu urlopów. Należy jednak pamiętać, że to pracownik decyduje o terminie. Czy zatem pracodawca może wysłać na urlop tylko dlatego, że w danym okresie występuje przestój w pracy? Takie rozwiązanie byłoby dla firmy wygodne. Szczególnie, jeśli któraś z zatrudnionych osób ma dużo niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego, a okresem przestoju w branży jest koniec roku.

Pracodawca może zaproponować skorzystanie z urlopu wypoczynkowego w takim okresie. Odpowiedź na pytanie, czy pracodawca może zmusić do urlopu, jest jednak negatywna.

Firma nie ma prawa wysłać pracownika na przymusowy urlop z powodu braku pracy ani z jakiegokolwiek innego powodu. Samodzielny przydział urlopów bez porozumienia z pracownikami jest niedopuszczalny i stanowi złamanie przepisów Kodeksu pracy.

Czy pracodawca może wysłać na urlop bezpłatny?

Urlop bezpłatny to stosunkowo rzadko wykorzystywana forma urlopu, udzielana wyłącznie na wniosek pracownika. Odpowiedź na pytanie, czy pracodawca może wysłać na bezpłatny przymusowy urlop bez zgody pracownika, również brzmi: nie. Nie ma znaczenia, czy dana osoba wykorzystała już cały swój urlop wypoczynkowy, czy nie. Przymusowy urlop z powodu braku pracy jest niedopuszczalny – dotyczy to każdego rodzaju urlopu.

Czy pracodawca może wysłać na zaległy urlop?

Nieco inaczej sprawa wygląda w przypadku pracownika, który nie wykorzystał swojego urlopu. Zgodnie z Kodeksem pracy, przysługujący danej osobie urlop wypoczynkowy należy wykorzystać w całości w danym roku, najpóźniej do 30 września roku kolejnego. Jeśli tak się nie stanie, firma może udzielić urlopu zaległego bez zgody pracownika.

Zwlekanie z wykorzystaniem dni wolnych nie zwalnia bowiem pracodawcy z obowiązku udzielenia pracownikowi urlopu. Jak zauważono na wstępie, jest to podstawowe prawo zatrudnionej osoby. Wysłanie pracownika na urlop w takim przypadku jest w istocie koniecznością – gdyby pracodawca tego nie zrobił, narażałby się na karę grzywny za nieprzestrzeganie wymagań Kodeksu pracy.

Jeśli chcesz doprecyzować zasady i wyjątki, sprawdź w Kadromierzu: czy pracodawca może wysłać na urlop pracownika bez jego zgody.

Czy pracodawca może wysłać na urlop w okresie wypowiedzenia?

Urlop przymusowy jest możliwy także w okresie wypowiedzenia umowy o pracę, jeśli danej osobie przysługują zaległe dni wypoczynku. Zgodnie bowiem z art. 167 Kodeksu pracy, w okresie wypowiedzenia pracownik jest zobowiązany do wykorzystania zaległego urlopu. Warunkiem jest udzielenie zgody przez pracodawcę. Mamy więc do czynienia z sytuacją odwrotną – pracownik musi iść na przymusowy urlop, jednak to firma musi udzielić na niego zgodę.

Również w tym wypadku obowiązuje pewien wyjątek. To sytuacja, gdy pracownik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia pracy. W takim wypadku odpowiedź na pytanie, czy pracodawca może zmusić do urlopu, jest negatywna. Pracodawca musi wtedy uzyskać zgodę pracownika na skorzystanie z zaległego i bieżącego wypoczynku. Jeśli tego nie zrobi, musi wypłacić danej osobie ekwiwalent pieniężny.

Co więcej, wysłanie pracownika na urlop i zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy musi odbyć się w określonej kolejności. Ze względu na fakt, iż niedopuszczalne jest jednoczesne korzystanie z urlopu wypoczynkowego i zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, najpierw należy określić termin urlopu na wypowiedzeniu, a później – termin zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy.

Ekwiwalent pieniężny za urlop – kiedy przysługuje?

Przepisy nie dopuszczają sytuacji, gdy pracownik dobrowolnie rezygnuje z urlopu wypoczynkowego w zamian za ekwiwalent pieniężny. W przeszłości w wielu firmach taka praktyka była dość powszechna, jednak Kodeks pracy wyraźnie tego zabrania. Ekwiwalent pieniężny przysługuje tylko wtedy, gdy wykorzystanie urlopu w naturze jest niemożliwe.

Wyjątkiem jest opisane powyżej zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, a także sytuacja, gdy firma nie może udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego ze względu na wygaśnięcie lub rozwiązanie stosunku pracy. W takim wypadku należy wypłacić pracownikowi ekwiwalent pieniężny. W prawidłowym wyliczeniu wysokości ekwiwalentu pomocny okaże się kalkulator ekwiwalentu za urlop.

Jak sobie poradzić z przestojem w pracy?

Zgodnie z Kodeksem pracy, pracodawca nie może wysłać pracownika na przymusowy urlop z powodu przestoju w pracy. W takich sytuacjach zastosowanie mają jednak inne przepisy, które do pewnego stopnia pomagają firmom radzić sobie w kryzysowych sytuacjach.

Gdy dochodzi do przestoju w pracy, zgodnie z art. 81 Kodeksu pracy, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy, jeśli był gotowy do jej wykonywania. Określa się je stawką godzinową lub miesięczną, a jeśli nie została wyodrębniona – jako 60% wynagrodzenia. Pensja nie może być jednak niższa niż minimalna krajowa obowiązująca w danym roku.

Podsumowanie

Pracodawca, choć ma moc decyzyjną w zakresie ustalania terminów urlopów, nie może wysłać pracownika na przymusowy urlop. Nawet jeśli jest to spowodowane przestojem w pracy, każdorazowo musi uzyskać zgodę pracownika. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy dana osoba nie wykorzystała zaległego urlopu wypoczynkowego aż do 30 września kolejnego roku oraz w okresie wypowiedzenia. Nawet w trudnej sytuacji firma musi trzymać się zasad wyznaczania urlopów określonych w Kodeksie pracy – w przeciwnym razie pracodawca naraża się bowiem na karę grzywny.

AUTOR ARTYKUŁU
Zespół Pracuj.pl dla Firm
OPUBLIKOWANO
5 czerwca 2024
KATEGORIE
Zatrudnienie
PODKATEGORIE
Prawo pracy
UDOSTĘPNIJ
Szukasz pracownika?
Sprawdź ofertę dla firm na Pracuj.pl!
Sprawdź

 

Więcej z tej kategorii