Czym jest równoważny system czasu pracy i jak go wprowadzić w firmie?
- Elastyczny grafik to w wielu branżach najlepsze rozwiązanie, by wykorzystać potencjał pracowników i zapewnić im realny work-life balance.
- Choć równoważny system czasu pracy daje dużą dowolność, jego zasady są też ściśle regulowane przepisami.
- Wprowadzając ten model w firmie, musisz pamiętać m.in. o prawidłowym rozliczaniu urlopów i okresów chorobowych.
- W poszukiwaniu elastyczności
- Na czym polega równoważny system czasu pracy?
- Tygodniowa norma czasu pracy w systemie równoważnym
- Równoważny czas pracy, a praca w sobotę i niedzielę
- Przykładowy grafik pracy w systemie równoważnym
- Równoważny czas pracy a zwolnienie lekarskie
- Rozliczanie urlopu w systemie równoważnym
- Wprowadzenie pracy w systemie równoważnym w firmie
- Kto nie może wykonywać pracy w systemie równoważnym?
- Podsumowanie
W poszukiwaniu elastyczności
Tradycyjny model pracy, czyli wykonywanie obowiązków 8 godzin na dobę, od poniedziałku do piątku, nie zawsze się sprawdza. W wielu branżach potrzeba elastyczności rodzi poszukiwania alternatywnych rozwiązań. Specyfika zawodów takich jak fryzjer, kucharz, kelner, rolnik, ale też pracownik hotelu, ochrony, stacji benzynowej, zakładowej straży pożarnej itp. sprawia, że lepiej sprawdza się dłuższa zmiana, po której następuje krótsza lub dzień wolny. W takiej sytuacji właściciele firmy często sięgają po równoważny system czasu pracy.
Równoważny czas pracy to jeden z wielu dostępnych modeli zatrudnienia. Oprócz systemu podstawowego i równoważnego czasu pracy, Kodeks pracy wyróżnia m.in. system zadaniowy, system przerywanego czasu pracy, weekendowego, skróconego tygodnia oraz pracę w ciągłym ruchu. Znalezienie najlepszego rozwiązania może wymagać konsultacji z pracownikami oraz wsparcia specjalisty ds. kadr.
Szukasz pracowników w systemie równoważnym? Wejdź na Pracuj.pl dla Firm i dodaj ogłoszenie w promocyjnej cenie!
Na czym polega równoważny system czasu pracy?
Zacznijmy od tego, czym według przepisów jest system pracy. To zbiór norm, które regulują dobowy i tygodniowy rozkład oraz wymiar czasu pracy w danym okresie rozliczeniowym.
System równoważny jest jednym z najbardziej elastycznych modeli. Pozwala on na wydłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, a następnie skrócenie go w innym terminie lub udzielenie dnia wolnego.
Dobowy wymiar czasu pracy zasadniczo może zostać wydłużony do 12 godzin. W przypadku pracy przy dozorze urządzeń czas ten może wynosić 16 godzin. Natomiast przy ochronie osób i pilnowaniu mienia oraz dla pracowników zakładowych straży pożarnych i służb ratowniczych – do 24 godzin.
Maksymalny dobowy czas pracy w systemie równoważnym:

W równoważnym systemie pracy chodzi o to, by ostatecznie w całym okresie rozliczeniowym liczba godzin się wyrównała. Nie jest to więc model pozwalający na nadużycia – przepisy ściśle bowiem regulują kwestię wyrównania długiej zmiany krótszą lub dniami wolnymi oraz odpoczynkiem.
Tygodniowa norma czasu pracy w systemie równoważnym
Przeciętna tygodniowa norma czasu pracy w systemie równoważnym wynosi 40 godzin. Nie oznacza to, że konieczne jest ścisłe trzymanie się tej wartości. W jednym tygodniu pracownik może przepracować nawet 60 godzin, należy jednak pamiętać o zachowaniu jego prawa do odpoczynku. W praktyce więc dana osoba może pracować przez 5 dni po 12 godzin, jednak w kolejnych tygodniach czas ten będzie odpowiednio krótszy.
Odpoczynek po każdym wydłużonym dobowym wymiarze musi wynosić przynajmniej tyle godzin, co te przepracowane. Natomiast przy wymiarze standardowym, nie wydłużonym, liczba godzin odpoczynku wynosi minimum 11.
W każdym tygodniu równoważnego czasu
pracy zatrudnionej osobie przysługuje odpoczynek tygodniowy, czyli 35 godzin
nieprzerwanego odpoczynku.
Równoważny czas pracy, a praca w sobotę i niedzielę
System zrównoważonego czasu pracy często wykorzystują przedstawiciele branż, w których normą jest konieczność wykonywania służbowych obowiązków w weekendy. Pracodawca musi pamiętać, że w takim wypadku pracownik musi mieć zapewnione dni wolne, w liczbie odpowiadającej liczbie niedziel, świąt i dni wolnych od pracy (lub większej) w przypadającym w tym okresie, przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy.
Osoba, która pracuje w niedziele, nie rzadziej niż raz na 4 tygodnie musi mieć jedną niedzielę wolną. Za pracę w niedzielę pracownikowi przysługuje dzień wolny w ciągu 6 kolejnych lub 6 poprzedzających ją dni. Jeśli nie jest to możliwe – do końca okresu rozliczeniowego. Natomiast w przypadku pracy w święto dzień wolny można odebrać do końca okresu rozliczeniowego.
Przykładowy grafik pracy w systemie równoważnym
Firmy, w których obowiązuje stały rozkład czasu pracy, nie muszą tworzyć harmonogramów dla swoich pracowników. Wystarczy zamieścić odpowiedni zapis w regulaminie, układzie zbiorowym lub obwieszczeniu. Jednak w wielu branżach nie da się ustalić stałego grafiku – podlega on nieustannym zmianom. Z tego względu pracodawca, który zdecydował się na system pracy równoważny, powinien dla każdej zatrudnionej osoby przygotować indywidualny harmonogram czasu pracy. Należy w nim zawrzeć godziny rozpoczęcia i zakończenia zmiany, a także zaznaczyć dni wolne z informacją, czy są to dni standardowo przysługujące w 5-dniowym tygodniu pracy, dni odbierane za niedzielę itp.
Przykładowy grafik pracy w systemie równoważnym (w miesiącu, w którym wymiar czasu pracy wynosi 168 dni):
Dzień miesiąca | Godziny pracy | |
1 | niedziela | |
2 | 6.00-18.00 | |
3 | 6.00-18.00 | |
4 | 6.00-18.00 | |
5 | ||
6 | ||
7 | ||
8 | 8.00-16.00 | niedziela |
9 | 8.00-16.00 | |
10 | 8.00-16.00 | |
11 | ||
12 | ||
13 | ||
14 | Wolne (odbiór za
niedzielę) | |
15 | 6.00-18.00 | |
16 | 6.00-18.00 | niedziela |
17 | 6.00-18.00 | |
18 | 6.00-18.00 | |
19 | ||
20 | Wolne (odbiór za
niedzielę) | |
21 | ||
22 | 8.00-16.00 | |
23 | 8.00-16.00 | niedziela |
24 | 8.00-16.00 | |
25 | ||
26 | Wolne (odbiór za
niedzielę) | |
27 | 6.00-18.00 | |
28 | 6.00-18.00 | |
29 | 6.00-18.00 | |
30 | niedziela | |
31 |
W powyższym harmonogramie zatrudniona osoba pracuje 16 dni, w tym ma 6 dni pracy po 8 godzin i 10 dni pracy po 12 godzin. Co najmniej jedna na 4 niedziele jest wolna, pracodawca zapewnił też prawo do odpoczynku dobowego oraz tygodniowego. Powyższy przykładowy grafik pracy w systemie równoważnym spełnia wymogi określone w przepisach.
Równoważny czas pracy a zwolnienie lekarskie
Choroba pracownika potwierdzona zwolnieniem lekarskim zalicza się do usprawiedliwionej nieobecności w pracy. W takim wypadku należy obniżyć wymiar czas pracy o okres absencji w danym okresie rozliczeniowym.
Co ważne, choroba i urlop pracownika nie stanowią przesłanki do zmiany ustalonego wcześniej harmonogramu według zasad równoważnego czasu pracy.
Rozliczanie urlopu w systemie równoważnym
W równoważnym czasie pracy urlop wypoczynkowy udzielany jest nie w systemie dni, lecz dni i godzin. Przysługujący pracownikowi limit należy więc ustalić godzinowo, a następnie odejmować od niego wykorzystane godziny urlopu wypoczynkowego.
Jeśli dana osoba wybiera się na dłuższy odpoczynek, praktycznym rozwiązaniem okaże się wyznaczenie jej harmonogramu z 8-godzinnymi dniami pracy.
Wprowadzenie pracy w systemie równoważnym w firmie
Zmiana modelu pracy z podstawowego na równoważny wymaga sformalizowania. W tym celu odpowiedni zapis należy wprowadzić w regulaminie pracy, zbiorowym układzie pracy lub, jeśli dwa wcześniejsze akta prawne nie obowiązują – drogą obwieszczenia.
Przed rozpoczęciem okresu rozliczeniowego, w którym wprowadzony zostanie równoważny czas pracy, należy poinformować o tym pracowników i wskazać:
- osoby objęte systemem równoważny,
- liczbę godzin (wymiary dobowe mogą być różne),
- okres rozliczeniowy,
- sposób równoważenia przekroczonej dobowej normy czasu pracy.
Kto nie może wykonywać pracy w systemie równoważnym?
Właściciel firmy musi pamiętać, że system pracy równoważny nie jest dla każdego. Więcej niż 8 godzin w ciągu doby nie mogą pracować m.in. kobiety w ciąży oraz rodzice dzieci przed ukończeniem 4-go roku życia (chyba, że za ich zgodą). Wydłużonego czasu pracy nie można też stosować na stanowiskach, w których przekroczone zostaje dopuszczalne stężenie lub natężenie czynników szkodliwych dla zdrowia. Więcej niż 8 godzin nie mogą wykonywać swoich zadań pracownicy młodociani oraz niepełnosprawni.
Podsumowanie
Praca w systemie równoważnym to alternatywa dla tradycyjnego, 8-godzinnego modelu zatrudnienia. Wyróżnia się elastycznością, dzięki czemu trafia w potrzeby wielu branż. Decydując się na wprowadzenie tego systemu w firmie, pracodawca musi pamiętać o zasadach wyrównywania przepracowanych godzin, przerwach dobowych i tygodniowych, konieczności udzielania wolnych niedziel oraz prawidłowego rozliczania urlopów w systemie równoważnym oraz okresów chorobowych. Dobrze przygotowany grafik przyczyni się do korzyści dla obu stron – zarówno dla firmy, jak i dla zatrudnionych w niej osób.



