Upomnienie, nagana, kara pieniężna w 2025: kara dla pracownika za nienależyte wykonanie obowiązków

Zgodnie z przepisami w określonych sytuacjach pracodawcy mają prawo do nałożenia kary porządkowej na pracowników. Dowiedz się, kiedy możesz ukarać pracownika upomnieniem, naganą lub karą pieniężną i jakich procedur musisz przestrzegać. 
  • Za naruszenie obowiązków pracownicy mogą ponosić odpowiedzialność materialną oraz porządkową.
  • Pracodawca nie ma obowiązku stopniowania kar porządkowych.
  • Kodeks pracy dopuszcza trzy przypadki, w których można zastosować karę pieniężną z tytułu odpowiedzialności porządkowej.
  • W szczególnych okolicznościach dopuszczalne jest nałożenie kary porządkowej i rozwiązanie stosunku pracy za to samo naruszenie.

Jakie konsekwencje grożą pracownikowi za naruszenie obowiązków?

Za naruszenie obowiązków pracowniczych zatrudnione w danej firmie osoby ponoszą odpowiedzialność materialną oraz porządkową.

Materialną odpowiedzialność pracownika można zastosować w sytuacji, gdy ten doprowadzi do wyrządzenia szkody w majątku pracodawcy.

Do przykładów takich zachowań należą:

  • zniszczenie firmowego sprzętu lub dokumentacji,
  • zgubienie mienia należącego do firmy,
  • doprowadzenie do wyrządzenia szkody finansowej poprzez niedbałe wypełnianie obowiązków pracowniczych.

By określić zakres odpowiedzialności materialnej pracownika (na zasadach ogólnych), niezbędne jest ustalenie stopnia winy. W zależności od sytuacji wina może być umyślna (celowe wyrządzenie szkody) lub nieumyślna (szkoda wynika np. z ignorowania procedur, niedbałości). Przykładem umyślnej winy pracownika będzie celowe uszkodzenie sprzedawanego towaru w wyniku kłótni z klientem, a winy nieumyślnej — upuszczenie sprzętu w czasie pracy przez nieuwagę. 

Warto pamiętać jednak, że zatrudniony ponosi odpowiedzialność materialną jedynie w sytuacji, gdy szkoda powstała w wyniku zaniechania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych. 

Jeżeli pracownik wykonał swoje obowiązki należycie, a pracodawca mimo to poniósł szkodę, pracownika nie można obarczyć odpowiedzialnością.

Odpowiedzialność porządkowa jest z kolei ściśle związana z naruszaniem obowiązków pracowniczych. Przykładami naruszania odpowiedzialności porządkowej są:

  • nieusprawiedliwione spóźnienia,
  • opuszczenie pracy z własnej inicjatywy,
  • nieprzestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub regulaminu pracy,
  • postępowanie w sprzeczności z ogólnie przyjętymi zasadami współżycia społecznego.

Pracodawca ma prawo nałożyć na pracownika karę zarówno za naruszenie odpowiedzialności materialnej, jak i porządkowej. W pierwszym przypadku kary te mają charakter rekompensaty finansowej dla pracodawcy, a w drugim — pełnią funkcję wychowawczą.

Rodzaje kar dla pracowników – co może nałożyć pracodawca?

Pracodawca w przypadku nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, w tym niewywiązywania się z obowiązków wynikających z podpisanej umowy, może nałożyć na pracownika karę porządkową w postaci upomnienia, nagany lub kary pieniężnej. Decyzja o udzieleniu kary porządkowej jest prawem, a nie obowiązkiem pracodawcy. Prawo nie zobowiązuje też pracodawcy do stosowania gradacji kar. Na niekaranego uprzednio pracownika można nałożyć zatem karę porządkową surowszą niż upomnienie, jeżeli istnieją okoliczności uzasadniające jej zastosowanie.

Upomnienie – kiedy i w jakiej formie?

Upomnienie pracownika jest najłagodniejszą z kar porządkowych, które może nałożyć pracodawca. Takie rozwiązanie stosuje się na ogół przy drobnym, pierwszorazowym naruszeniu obowiązku pracowniczego. Jest to swego rodzaju ostrzeżenie pracownika, że kontynuacja danego zachowania może prowadzić do nałożenia kary porządkowej o surowszym wymiarze. Do przykładowych naruszeń, w wyniku których można zastosować karę upomnienia, należą następujące sytuacje:

  • pracownik biurowy regularnie spóźnia się do pracy o 20 minut mimo wymogu stawiania się o konkretnej godzinie,
  • sprzedawca unika kontaktu z klientami sklepu,
  • kelner przez długi czas nie odbiera zamówień od gości mimo niewielkiego ruchu w restauracji,
  • pracownik obsługi klienta nie panuje nad emocjami i podnosi głos w czasie rozmów z klientami,
  • magazynier nie przestrzega przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (np. ściąga wymagany kask ochronny).

Karę upomnienia można na pracownika nałożyć ustnie bądź pisemnie. W przypadku formy pisemnej karę upomnienia należy wydrukować w dwóch egzemplarzach. Jeden z nich otrzymuje wówczas ukarany pracownik, a drugi trafia do akt.

Nagana – jakie ma skutki i kiedy jest stosowana?

Nagana jest karą porządkową surowszą od upomnienia. W taki sposób pracodawca może ukarać pracownika w sytuacji, gdy ten notorycznie nie wywiązuje się z wypełniania określonych obowiązków pracowniczych lub dopuścił się poważnego uchybienia, w przypadku którego pracodawca uznaje karę upomnienia za zbyt łagodną. Do nałożenia kary porządkowej w formie nagany kwalifikują się m.in. następujące zachowania:

  • niewywiązywanie się z usprawiedliwiania nieobecności w pracy,
  • notoryczne zaniedbywanie przyjętego sposobu potwierdzania przybycia do miejsca pracy,
  • ignorowanie poleceń wydawanych przez przełożonych,
  • łamanie przepisów przeciwpożarowych poprzez palenie papierosów na terenie zakładu pracy,
  • nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (np. brak wymaganego ubioru ochronnego).

Nagana ze wpisem do akt osobowych pracownika niesie za sobą dużo poważniejsze skutki niż upomnienie. 

Po nałożeniu kary nagany pracownicy zazwyczaj mają problemy z awansem, niejednokrotnie są nawet degradowani do niższych stanowisk. Nagana negatywnie wpływa na ocenę pracownika. Na ogół dyskwalifikuje go z możliwości otrzymania premii regulaminowej oraz uznaniowej. Ten rodzaj kary porządkowej może być również podstawą do rozwiązania stosunku pracy.

Kara pieniężna – w jakich sytuacjach jest dopuszczalna?

Kary pieniężne nakłada się przede wszystkim w ramach materialnej odpowiedzialności pracownika. Kara tego typu stanowi odszkodowanie dla pracodawcy za poniesione straty materialne. W ramach odpowiedzialności materialnej na zasadach ogólnych (powstaje ona w momencie nawiązania stosunku pracy) o wysokości kary decyduje stopień winy pracownika.

W przypadku winy nieumyślnej kara nie może być wyższa niż równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia danej osoby.

Odpowiedzialność pracownika rozpatrywana jest jedynie w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę, z pominięciem następstw wyrządzenia szkody. Oznacza to, że w sytuacji, gdy pracownik niechcący uszkodzi maszynę w wyniku nieuwagi, pracodawca może go obciążyć jedynie kosztem naprawy. Pracownika nie można natomiast rozliczyć ze strat finansowych poniesionych w czasie, gdy maszyna z powodu uszkodzenia nie generowała zysków.

Jeżeli wina pracownika jest jednak umyślna, pracodawca może wymagać od niego odszkodowania do kwoty całkowitej wysokości wyrządzonej szkody.

W przypadku, gdy pracownik celowo uszkodzi maszynę, może zostać zatem obciążony kosztami jej naprawienia oraz zobowiązany do pokrycia oszacowanych przez pracodawcę strat.

Karę finansową z tytułu odpowiedzialności porządkowej można nałożyć na pracownika jedynie w trzech przypadkach określonych przez kodeks pracy. Pracodawca może tak postąpić w sytuacji, gdy pracownik:

  • nie przestrzega przepisów przeciwpożarowych lub zasad BHP,
  • samowolnie opuszcza miejsce pracy przed regulaminowym czasem,
  • przychodzi do pracy w stanie nietrzeźwości albo spożywa alkohol lub podobnie działające substancje w czasie pracy.

Zgodnie z przepisami kara pieniężna nałożona za jedno naruszenie obowiązku pracowniczego lub jednodniową nieusprawiedliwioną nieobecność nie może przekroczyć jednodniowego wynagrodzenia pracownika.

Procedura nakładania kary – co musi zrobić pracodawca?

Po podjęciu decyzji o nałożeniu kary na pracownika pracodawca musi dotrzymać wymaganych terminów.

  • Karę porządkową można nałożyć nie później niż po upływie 3 miesięcy od momentu naruszenia obowiązków pracowniczych.
  • Nie można nałożyć kary w sytuacji, gdy upłynęły 2 tygodnie od momentu powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego.

Zanim dojdzie do ukarania pracownika, pracodawca ma obowiązek go wysłuchać. Najlepiej zrobić to w obecności świadka i spisać protokół tej rozmowy. Na pracodawcy spoczywa ponadto obowiązek zawiadomienia pracownika o nałożeniu kary. Należy nie tylko poinformować go o tym, że zastosowanie kary nastąpiło, lecz także wskazać termin zgłoszenia sprzeciwu. W tym przypadku zachodzi obowiązek zachowania formy pisemnej.

Chcesz zwiększyć swoje szanse na znalezienie najlepszych pracowników? Nie zapomnij o zamieszczeniu ogłoszenia o pracę na Pracuj.pl! 

Odwołanie od kary – jakie prawa ma pracownik?

Pracownikowi, na którego pracodawca nałożył karę porządkową, przysługuje prawo zgłoszenia sprzeciwu w ciągu 7 dni. Pracodawca na rozpatrzenie sprzeciwu ma natomiast dwa tygodnie. Jeżeli sprzeciw zostanie rozpatrzony negatywnie, pracownik może wystąpić o uchylenie zastosowanej kary na drodze sądowej. Tego typu sprawy rozpatruje sąd pracy.

Karę porządkową wpisuje się do akt pracowniczych na okres 12 miesięcy. Jeżeli w tym czasie pracownik nie dopuści się kolejnych naruszeń, po upływie roku dokument należy usunąć z akt. Pracodawca może zdecydować się również na wcześniejsze usunięcie informacji o nałożeniu kary z dokumentacji pracowniczej.

Kiedy można rozwiązać umowę?

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego pracodawca ma prawo rozwiązać umowę z pracownikiem z tego samego powodu, za który wcześniej nałożył na niego karę porządkową. Można tak postąpić w przypadku, gdy rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych jest na tyle rażący, że pracodawca nie dopuszcza możliwości dalszego zatrudniania pracownika. Jako że rozwiązanie stosunku pracy samo w sobie nie jest karą porządkową, nie można tu mówić o sytuacji, w której pracownik zostaje ukarany dwa razy za to samo zdarzenie. Kary porządkowej nie można nałożyć natomiast po ustaniu stosunku pracy.

Jak skutecznie rekrutować, by unikać problemów?

Nie można w 100% uchronić się przed pozyskaniem kandydata, który będzie uchylał się od obowiązków wynikających z umowy albo narazi pracodawcę na finansowe straty. Takie sytuacje można jednak ograniczyć poprzez skuteczną rekrutację.

  • Już na etapie redagowania ogłoszenia warto wspomnieć o wymogach dotyczących przestrzegania procedur, punktualności czy rzetelności w wypełnianiu obowiązków pracowniczych.
  • Zapoznając się z dokumentacją kandydatów, warto zwracać uwagę na krótkie okresy zatrudnienia i pytać o ich powód.
  • W czasie rozmowy rekruter może zadawać kandydatom pytanie o popełnione w czasie kariery zawodowej błędy, ich skutki oraz zastosowane metody naprawcze.

Kary za naruszenie obowiązków pracowniczych — podsumowanie

Pracownicy ponoszą odpowiedzialność materialną z tytułu wyrządzenia szkody majątkowej oraz odpowiedzialność porządkową za niewywiązywanie się z obowiązków pracowniczych. Pracodawca może ukarać pracownika upomnieniem lub naganą albo nałożyć na niego karę pieniężną. Kary należy nakładać zgodnie z procedurami. Pracownikom przysługuje prawo do zgłoszenia sprzeciwu. W określonych przypadkach pracodawca może zastosować karę porządkową oraz rozwiązać umowę w wyniku tego samego zdarzenia.

AUTOR ARTYKUŁU
Zespół Pracuj.pl dla Firm
OPUBLIKOWANO
18 marca 2025
KATEGORIE
Zatrudnienie
PODKATEGORIE
HR / Kadry
UDOSTĘPNIJ
Szukasz pracownika?
Sprawdź ofertę dla firm na Pracuj.pl!
Sprawdź

 

Więcej z tej kategorii